Kıptîler veya Koptlar (Yunanca: αιγυπτος – Arapça: اقباط), Mısır‘ın eski halkıdır. İskender‘in Mısır‘ı alması ve İskenderiye şehrini kurması ile beraber Helenistik bir kültür ile etkileşime geçmişlerdir. Kopt dili veya Kıpticeninyazımında Yunan harfleri kullanılır. Roma devrinde ağır vergiler altında ezilen Kıpti halkı, MS 46‘da Mark’ın Mısır’a gelmesi ile Hristiyanlığa geçerler. Bu sefer de Romalılar din baskısı yapmaya başlar, ta ki Bizans dönemine kadar. Konstantinos Hristiyanlığı serbest bırakınca biraz rahatlarlar. 416‘da yapılan 4. Ekümenik Konsülünde Hristiyan temel meseleleri hakkında anlaşmazlık çıkar ve Hristiyan cemaatinden dışlanırlar. Kendi inanışlarına göre İsa’nın ilahi ve insani yanları birdir, hiç ayrılmamıştır.

Kıptiler, 85 milyonluk Mısır’da yaklaşık 12 milyon nüfusuyla en büyük ‘azınlık’.         

7. yüzyılda bu topraklara ulaşan İslam ve Arapça’dan evvel Mısır’da Kıpti lisanı ve gelenekleri mevcuttu. Bu dili nereden biliyoruz? Roma döneminde Firavunların konuştuğu dil olduğu için aşinayız ismine. Köklerinin M.Ö. 3400 senelerine kadar indiği tahmin edilen bu lisanı, meşhur Kleopatra’nın da sonradan öğrendiği biliniyor. Kleopatra’nın Grek bir hanedana mensup olması yerel lisanı bilmemesinin sebebi olarak tahmin ediliyor. Hükmettiği toprakların dilini sonradan öğrendiği için mi yoksa kültürü reddettiği için mi bilinmez ama Grekçe’yi daha çok kullandığı tarihçilerce kaydedilmiş bir bilgi. 

Belki de Kleopatra bu dilde Mark Antony’e ilan-ı aşk etti ama şimdi bu lisanı kullanan bir nesil yok. Geleneklerden önce lisan karanlığa gömüldü ve yok oldu. Yalnızca dil bilimcilerin araştırmalarında veya kilise törenlerinde kullanılmak üzere yaşatılıyor. 

KatoliklerKıptilerin sapkınlığa düştüğünü söylerler ve devlet dinini Hristiyanlık olarak benimseyen Bizans‘tan baskı görürler. O kadar baskı görürler ki Araplar saldırdığı zaman Bizanslılar’a yardım etmezler. Araplar geldiği zaman bir 3 yüzyıl rahat ve huzura kavuşurlar. Haçlı Seferleri başladığı zaman Araplardan zulüm görmeye, Haçlılardan da sapkın oldukları ileri sürülerek kıyım görmeye başlarlar.

kıpti mısırlılar test arap dna, ırk testi nereden geldim
Coptic Christians join with Muslim protesters in a show of unity in Tahrir Square in Cairo, Egypt, Sunday, February 6, 2011. (Carolyn Cole/Los Angeles Times/MCT)

DNA Haritam tarafından Türkiye’ye özel satışa çıkarılan Genetik Köken Testi’ni satın almak için tıklayınız.

Osmanlı zamanında kendi hallerine bırakılıp İslam hukukuna göre gayrimüslim vergileri olan cizye ve haraçtan mesul tutuldular. Kavalalı Mehmet Ali Paşa zamanında devlette yüksek kademelere kadar çıkarlar. İngiliz egemenliği altında başkaldırıya destek olurlar.

Şu anda, Mısır‘da 15 milyon civârında Kıptî vardır.

Etimoloji

Kıptiler, Yunanca bir kelime olan aigyptos’tan gelmiştir. Aigyptos da eski Mısır’ın başkenti olan hikaptah kelimesinin bir türevidir. Günümüzde “kıpt”i kelimesi Hristiyan Mısırlılar‘ı tarif etmekle beraber Eski Mısır dilini de (Kıptice)belirler.

Bununla birlikte, bir diğer görüşe göre de; Aigyptos sözcüğünün açılımı Yunanca Aigos İptios yani Ege’den Sonraki anlamına gelen bileşik sözcükten gelmektedir ki bu sözcük coğrafi olarak düşündüğümüzde de şimdiki Yunanistan’dan güneye doğru baktığınızda Ege Denizi’nin ardındaki Mısır’ı simgelemektedir.