Yakutlar ya da Sahalar (Yakutça: Сахалар Sahalar), Rusya içindeki Saha Cumhuriyeti‘nde yaşayan Türk halkı.

YakutçaTürk dillerinin kuzey öbeğine bağlı bir dildir. Çoğunluğu Saha Cumhuriyeti’nde olmak üzere, bu dili yaklaşık 456.000 kişi konuşur. Yakutça, MagadanSahalin bölgelerinde, Taymir ve Evenk özerk bölgelerinde de konuşulur. Sahaların dili, aynı zamanda kuzey Sibirya‘nın küçük halklarının ticârî dilidir. 1960 ve 70’lerde kültürel ve manevi bir canlanma Saha dili ve edebiyatının yeniden doğmasını sağlamıştır.

Arkeolojik araştırmalara göre Yakut ülkesinde ilk insan izleri erken taş devrine kadar gider. Buzul çağının hemen sonrasında ırmak boylarında ilk yerleşme yerleri görülür. Lena havzasında yarı göçebe hayatı süren balıkçı ve avcı gruplar yaşamıştır. Geyik avını yansıtan kaya resimlerinin mevcudiyeti bunu kanıtlar. Maden devriyle birlikte Baykal çevresine has mezarlar bu bölgede yaygınlaşır. VI. yüzyılda Türk kökenli ve Proto-Moğol kabileler bölgeye gelmeye başladılar. Sahalar kalıcı konut yapımını, atlı hayvancı kültürünü, hayvan besiciliğini, demirciliği, çömlekçiliği ve kuyumculuğu bölgeye getirdiler; böylece ekonomik hayat gelişti.

Sahalar, 13. ve 14. yüzyıllarda Moğol kökenli Buryatların akınlarından sonra Sibirya‘nın Baykal Gölü bölgesinden kuzeye göçen ve Türkçe konuşan insanların torunlarıdır. Bölgenin yerlisi olan daha küçük sayıdaki Moğol, Even (Lamut), Tunguz ve Eski Asya halkları da Sahalarla kaynaşmıştır. Bölgenin güney ve kuzeyi arasında kültürel farklılıklar bulunmasına rağmen, her iki grup da Doğu Ortodoks Kilisesi ile Şamanist ve Tengrici inançlarının bir bileşimini benimsemiştir. Sahaların nüfusu 1926 ile 1959 arasında kolektivizasyonun ve Sovyet baskısının sonucunda hızla düşmüştür. Bugün Rusya Federasyonu topraklarının beşte birini oluşturan Saha Cumhuriyeti‘nin toplam nüfusu 929.280’dir (2002); Sahaların bu nüfus içindeki oranı % 46’dır (432.290) ve cumhuriyetin nüfusunun çoğunluğunu oluştururlar.

Kültür

Eski Türk kültürünün izlerinin büyük oranda hissedildiği Saha Türklerinin kültürü yöredeki öbür Türk topluluklarının kültürü ile büyük bir benzerlik gösterir. Saha Türkleri eski Türk giyim ve yaşam tarzını bugüne kadar yaşatmayı başarmışlardır. Ayrıca Sahalar kış aylarında ren geyiğinin derisinden hazırlanan ayakkabılar giymektedirler.[2]

Küyerçek, geleneklik bir Yakut yemeği

Dil

Saha TürkçesiTürk dillerinin Sibirya grubundandır. Saha dilinde şive farklılıkları oldukça azdır. Saha Türkçesine zamanla birçok Moğolca söz karışmıştır.[2]

Yabancılara, özellikle de Türklere çok sıcakkanlı ve ilgili davranan Yakutlar, ilk bakışta Kazakları ve Moğolları andırıyor. Dikkatli bakınca Kızılderililer’e çok benziyorlar. Arka sokaklardan birinde karşıma sembolik bir Kızılderili çadırı çıktı. Bu kadarı da olmaz, derken aslında bunların geleneksel Yakut çadırı olduğunu öğrendim. Giyim ve takılarda da bu benzerlik belirgin.
Yakutlar kendilerine Saha diyorlar. Türkçe karşılığı “kenarda olan” anlamında “yaka”. Tunguzlar onlara “Yako” demişler, Ruslar da bunu “Yakut” olarak değiştirmiş. Çok az tanıdığımız bir Türk halkı. Birçok Türk dilini, lehçesini çok iyi bildiğim halde Yakutça’yı pek anlayadım. Orta Asya’nın binlerce kilometre kuzeydoğusundaki bu topraklara yüzyıllar önce yerleşmişler. Moğolca, Tunguzca ve 200 yıldır birlikte yaşadıkları Rusça’nın etkisiyle dilleri diğer Türk lehçelerinden çok uzaklaşmış. Buna karşın asli uzun ünlüler gibi Ana Türkçe’nin bazı önemli özelliklerini korumuşlar. İslam öncesi Türk topluluklarının yaygın dini Şamanizm kırsal kesimde yaygın. Yakutsk halkı ise çoğunlukla Hıristiyan ve Rus ismi taşıyor.

Nüfus

Sahaların en fazla nüfusunun olduğu Saha Cumhuriyeti 949 753 kişilik (2009) bir nüfusa sahiptir. Куораттарга олорор дьон — 64,3 % (2002) Ülke yüzölçümü büyük olduğundan 0,3 kişi/km² düşer.

DNA Haritam tarafından Türkiye’ye özel satışa çıkarılan Genetik Köken Testi’ni satın almak için tıklayınız.